Wat geldt er volgens het recht van vrije toegang in Sälenfjällen?

Het recht van vrije toegang in de bergen biedt je een vrijheid die vrijwel uniek is in de wereld: je mag wandelen, fietsen, paardrijden, kamperen, zwemmen en plukken in de natuur, zelfs op grond die je niet bezit. Maar die vrijheid brengt ook een verantwoordelijkheid met zich mee die niet altijd vanzelfsprekend is voor wie zelden de bergen bezoekt, en in beschermde gebieden gelden bovendien speciale regels. In deze gids wordt uitgelegd wat er precies is toegestaan rond Sälen, waar de grenzen liggen en waar je de juiste informatie kunt vinden. Als jullie een week in de natuur gaan verblijven, bieden wij vakantiehuisjes te huur in de bergen met de natuur direct voor de deur.

Een belangrijke kanttekening: dit artikel gaat over wat je wel mag doen. Als je daarentegen wilt weten welke gebieden beschermd zijn en waarom, kun je daarover meer lezen in onze gids over in hoeverre de natuur in Sälenfjällen beschermd is. En vergeet niet dat de regels kunnen veranderen – controleer altijd de actuele informatie bij het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming en de provinciale overheid in Dalarna voordat u op pad gaat.

Kort antwoord: het recht van vrije toegang in de bergen biedt veel vrijheid en brengt duidelijke verantwoordelijkheid met zich mee

Het recht van vrije toegang tot de natuur wordt vaak in drie woorden samengevat: niet storen, niet vernielen. Het is geen wet, maar een gewoonterecht dat door verschillende wetten wordt omkaderd, en het geeft je het recht om je in de natuur te bevinden zolang je de grond en de vegetatie niet beschadigt, de grondeigenaren of de dieren niet stoort en je geen vrijheden neemt op andermans terrein. Rondom woonhuizen geldt een zone van huisvrede waar je je niet mag ophouden – hoe groot die precies is, hangt af van de omstandigheden, maar het uitgangspunt is dat de bewoners van het huis ongestoord moeten kunnen zijn. Op bebouwde grond, in beplantingen en op privéterreinen geldt het recht van vrije toegang helemaal niet. In berggebieden is de ongestoordheid zelden het probleem, maar wel de slijtage: hetzelfde pad, dezelfde vuurplaats en hetzelfde uitzicht worden elk seizoen door duizenden mensen gebruikt.

Kamperen en overnachten in de natuur

Je mag in de natuur kamperen op grond van het recht van vrije toegang tot de natuur, maar alleen tijdelijk – de richtlijn is één dag op dezelfde plek. Als je langer wilt blijven, moet je de grondeigenaar om toestemming vragen. De tent moet op een geschikte ondergrond staan, niet in de buurt van woonhuizen en niet op omheind weideland. Als je met een grotere groep bent of meerdere tenten hebt, is de noodzaak om toestemming van de grondeigenaar te vragen groter, omdat de slijtage dan anders is. In natuurreservaten en nationale parken kan kamperen beperkt zijn tot aangewezen plaatsen of volledig verboden zijn, en in bepaalde gebieden gelden speciale voorschriften tijdens kwetsbare periodes. De basisregel is om de plek precies zo achter te laten als je hem hebt aangetroffen: geen sporen, geen afval, geen vertrapte vegetatie. De begroeiing in de bergheide groeit langzaam en een tentafdruk kan meerdere seizoenen zichtbaar blijven.

Vuur en barbecue – wanneer het wel en wanneer het niet is toegestaan

Je mag in de natuur een vuur maken als dit zonder brandgevaar kan, maar nooit direct op rotsplaten of op grond met turf en mos, die onder het oppervlak kunnen gaan smeulen en de brand nog lang daarna kunnen verspreiden. Gebruik bij voorkeur aangelegde vuurplaatsen. Stook met afgevallen takjes en takken – het is niet toegestaan om takken van levende bomen af te breken, en in de bergen groeit alles langzaam. Het allerbelangrijkste: er worden regelmatig vuurverboden ingesteld, en deze kunnen tijdens droge periodes van dag tot dag veranderen. Een verbod dat nog niet gold toen u uw spullen inpakte, kan wel van kracht zijn wanneer u aankomt. Controleer altijd de actuele situatie bij de provinciale overheid en de reddingsdienst voordat u een vuur aansteekt – zowel verboden als uitzonderingen variëren per gemeente en per seizoen. Doof het vuur altijd grondig met water, nooit alleen met zand.

Bessen, paddenstoelen en bloemen plukken

Wilde bessen, paddenstoelen en bloemen mogen vrij worden geplukt op andermans grond – dat is een van de duidelijkste rechten van het recht van vrije toegang. Uitzonderingen hierop zijn beschermde planten, die helemaal niet mogen worden geplukt, en speciale regels die in beschermde gebieden kunnen gelden. Je mag echter geen takken, schors, dennenappels of eikels van levende bomen meenemen, en ook geen planten met wortel uitgraven. In berggebieden is zorgvuldigheid extra belangrijk: de vegetatie op kale berghellingen en moerassen is kwetsbaar en herstelt zich maar langzaam. We hebben een aparte gids over bessen en paddenstoelen plukken met seizoenen en praktische tips. De beschermingsstatus verschilt per provincie, dus controleer wat er in Dalarna geldt als je twijfelt over een soort.

Honden, rendieren en weidedieren

De hond mag mee de natuur in, maar moet onder controle worden gehouden. In de periode van 1 maart tot en met 20 augustus gelden de strengste wettelijke voorschriften: honden mogen niet loslopen in gebieden waar wild voorkomt. De rest van het jaar blijft de verantwoordelijkheid bestaan dat de hond nooit op dieren mag jagen of deze mag verwonden. In rendierhouderijgebieden en in beschermde gebieden kunnen het hele jaar door strengere regels gelden. Als u rendieren of grazende dieren tegenkomt, moet u er in een ruime boog omheen lopen en nooit een kudde binnengaan. Sluit hekken achter u en betreed geen omheinde weidegronden. Meer informatie over de regels op de route vindt u in de gids over met de hond wandelen in de bergen.

Drones, offroad rijden en afval

Het recht van vrije toegang geldt niet voor motorvoertuigen. Offroad rijden op kale grond is in principe verboden volgens de wet op het offroad rijden, en het rijden met sneeuwscooters is gereguleerd en beperkt tot routes en toegestane gebieden. Drones worden beschouwd als luchtvaartuigen en vallen onder de regelgeving van de Transportstyrelsen; naast de algemene luchtvaartregels kan het vliegen verboden zijn in nationale parken en natuurreservaten, en zelfs waar het is toegestaan, dient rekening te worden gehouden met de fauna en de beleving van andere bezoekers. Controleer altijd de voorschriften van het gebied voordat u iets de lucht in stuurt. Wat afval betreft is de regel eenvoudig en absoluut: alles wat u meeneemt, neemt u ook weer mee terug, inclusief etensresten, fruitschillen en toiletpapier. Moet u uw behoefte doen, doe dat dan ver van water en paden en graaf een kuiltje.

Aanvullende regels in natuurreservaten en nationale parken

In beschermde gebieden worden de algemene beginselen van het recht van vrije toegang vervangen door de eigen voorschriften van het gebied, en die kunnen aanzienlijk strenger zijn. Veelvoorkomende beperkingen hebben betrekking op kamperen, het maken van vuur, het meenemen van honden, fietsen buiten de paden, drones en toegang tijdens bepaalde periodes – bijvoorbeeld om broedende vogels te beschermen. De voorschriften worden bij de ingangen aangegeven en gepubliceerd door de provinciale overheid, en deze hebben altijd voorrang boven algemene aanbevelingen. Welke beschermde gebieden er in de buurt zijn, hebben we samengevat in de gids over natuurreservaten en nationale parken in de buurt van Sälen. Als u niet zeker weet wat de regels zijn, is een tocht met natuurgids een handige manier om zowel de omgeving te verkennen als ter plekke uitleg te krijgen over de regels.

Samenvatting – het recht van vrije toegang in de bergen: laat alles achter zoals je het hebt aangetroffen

Het belangrijkste over het recht van vrije toegang in de bergen rond Sälen:

• Niet verstoren, niet vernietigen – het basisprincipe waaruit al het andere voortvloeit.
• Kamperen: tijdelijk, één dag, niet in de buurt van woonhuizen en niet in strijd met de voorschriften voor het gebied.
• Vuur: alleen als er geen brandgevaar is, nooit op rotsen of veengrond – en controleer diezelfde dag nog of er een vuurverbod geldt.
• Bessen en paddenstoelen mogen vrij worden geplukt; beschermde planten en beschermde gebieden vormen hierop een uitzondering.
• De hond moet aangelijnd zijn, met name van 1 maart tot en met 20 augustus, en altijd in de buurt van rendieren en weidedieren blijven.
• Drones en offroad-rijden vallen buiten het recht van vrije toegang en vereisen een eigen vergunning en dat men rekening houdt met anderen.
• Raadpleeg altijd de geldende voorschriften van het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming en de provinciale overheid in Dalarna.

Het recht van vrije toegang blijft alleen bestaan zolang genoeg mensen er zorgvuldig gebruik van maken – en in de bergen is het verschil tussen zorgvuldigheid en onzorgvuldigheid nog jarenlang zichtbaar.